Rakamlar Üzerine Not

1935 tarihli yazılardaki nüfus, ölüm ve hasat verileri birbiriyle tam örtüşmüyor: 474'ten 440'a düşen nüfus, "otuzu aşmış" ölüm sayısı ve 19 doğumdan sekizinin sağ kalması aynı hesapta buluşmuyor. Bu sayfa rakamlara dokunmadan, farkların nerede olduğunu ve olası sebeplerini gösteriyor.

Gelibolu – Bolayır – Demirtepe (22 Mayıs 1946)

Tasvir muhabiri Necmeddin Karakayan, Demirtepe sırtlarında Balkan Harbi'nde şehit düşenlerin unutulmuş mezarlarının bulunup düzenlendiğini ve bir anıt dikildiğini yazdı. Aynı yazı, on bir yıl önce harap hâlde anlatılan Süleyman Paşa Türbesi ile Namık Kemal'in kabrinin onarılmakta olduğunu da bildiriyor.

Gelibolu'da Yeni Bir Köy Kuruldu (10 Mayıs 1936)

Bolayır yakınındaki göçmen yerleşimine Demirtepe adının verilmesine Çanakkale Umumî Meclisi karar verdi. Köyün resmî adlandırma belgesi sayılabilecek bu kısa haber, yaygın bilinen 1934 tarihinin göçmenlerin geliş yılı olduğunu, adın ise Mayıs 1936'da konduğunu gösteriyor.

Bir Türlü Paylaşılamayan Bir Mahalle Adı (18 Kasım 1935)

Naci Sadullah Evreşe'de: yirmi evlik yeni göçmen mahallesine kimin adının verileceği üzerine kaymakam, nahiye müdürü ve muhtar arasında çıkan çekişme ile öğretmenin İstanbul'dan getirdiği Çin horozunun köyde yarattığı olay. Yazıda Demirtepe, barınacak yer bulamamanın ölçüsü olarak anılıyor.

Dört Erkek Bir Yalakta Yüz Yıkıyordu (17 Kasım 1935)

Muhabirin Demirtepe'deki ikinci yazısı: mendilde bir servet gibi saklanan çiğ kahvenin ikramı, açlıktan yük çekmeyi reddedip ölen öküz ve köyde doğan 19 çocuktan sekizinin hayatta olduğu bilgisi burada. Köyden ayrılırken su birikmiş bir kütüğün başında yıkanan göçmenlerle yaptığı aşı konuşması da kayıtlı.

Göçmenin Büyük Derdi: Yiyecek (16 Kasım 1935)

Naci Sadullah Demirtepe'ye vardı ve köyü ilk kez ayrıntısıyla anlattı: 54 hane, çatısı açık evler, yetmiş beş gün geç gelen tohum ve üç gündür aç olduğunu söyleyen aileler. Yazı, köyün öğretmeninin İmroz'a tayin edildiğini ve dokuz ay içinde nüfusun 474'ten 440'a indiğini de kaydediyor.

Göçmen İşleri Peşinde (14 Kasım 1935)

Naci Sadullah'ın 1935 Gelibolu'su portresi: elektriksiz sokaklar, içme suyu kıtlığı, haftada üç posta ve İstanbul'da 80 liraya zor kiralanacak bir köşkün burada sekiz liraya müşteri bulamaması. Yazı, muhabirin Bolayır üzerinden Demirtepe göçmen köyüne hareket ettiğini bildiren cümleyle bitiyor.

Trakya Göçmenleri Arasında (13 Kasım 1935)

Son Posta muhabiri Naci Sadullah 1935 Kasımı'nda Gelibolu'ya gitti ve Demirtepe adı Türk basınında ilk kez bu yazıda geçti: köyde 70 evlik bir göçmen yerleşimi hazırlanıyor, ancak çatı keresteleri sekiz aydır gelmiyordu. Yazı, göçmenlere bir yıllık geçimlik olarak verilen 240 kilo buğdayın yetersizliğini de kayda geçiriyor.

demirtepe.net'in Yirmi Yılı: 2005'ten Bugüne

demirtepe.net 2005'te kuruldu; köy o sırada yetmiş bir yaşındaydı ve telefon köye geleli on üç yıl olmuştu. Site yirmi yıldır reklamsız ve gönüllü yürütülüyor. Muhtar kayıtları, fotoğraf albümü, düğün ve nişan duyuruları ile arşiv yazıları bu sürede burada birikti.

Demirtepe'de Un Öğütme: Bolayır'ın Yeli, Kavak'ın Suyu, Koruköy'ün Motoru

Köyde değirmen yoktu; harmandan toplanan buğday çuvallara doldurulup öküz arabalarıyla Bolayır, Kavak Köyü ve Koruköy'e götürülürdü. Değirmenci ücretini parayla değil buğdayla alırdı; 1935 tarihli bir gazete yazısı da aynı uygulamayı kaydeder. Koruköy'e dizel motor gelince yel ve su değirmenleri kapandı.

Demirtepe'de Futbol: Marmara Cihan Spor'dan 1989'daki Sahaya

Köyde futbolun geçmişi 1960 öncesine uzanır; ilk kulüp Marmara Cihan Spor toprak sahada, alaydan emanet formalarla oynardı. 1986'da Demirtepespor kuruldu, 1989'da köy halkının el birliğiyle modern bir saha yapıldı ve açılışta Geliboluspor'la 2-2 berabere kalındı. Saha bugün harman yeri olarak kullanılıyor.

Ahmet Hamdi Türkeş'in Demirtepe'deki Mezarı ve Oğlunun Ziyareti

Ahmet Hamdi Türkeş 20 Ocak 1948'de Demirtepe köy mezarlığına defnedildi; mezar taşında doğum yılı 1887, ölüm yılı 1948 yazılıdır. Yıllar sonra oğlu Alparslan Türkeş mezarın yerini bulmak için köye geldi; mezar, Salih Esendir'in rehberliğiyle bulundu. Anlatı ile arşiv kayıtları arasındaki farklar yazıda ele alınıyor.

Oğuz Camii: 1945'te Temeli Atılan Bir Köy Camisi

Oğuz Camii'nin temeli 1945'te General S. Pozantı tarafından atıldı, 1947'de tamamlandı. Köyün kuruluşunda cami için ayrılan alan askerî ihtiyaçlara gittiği için yapı, Abdullah Kaçmaz ve Rafi Demiralay'ın arka bahçelerinden alınan arsaya inşa edildi.

Demirtepe'de Askerî Birlik: 1942'de Gelen Tümen ve Kurulan Düzen

1942'de köye konuşlanan 4. Tümen ve 40. Piyade Alayı, elli küsur haneli Demirtepe'yi fiilen garnizon yerleşimine çevirdi: ilk iki sıradaki evler subay lojmanı yapıldı, okul ve cami için ayrılan alan karargâha gitti. Jeneratör, gazino, bando ve sinema da aynı dönemde geldi; birlik 1965'ten sonra küçüldü.

Demirtepe'nin Kerpiç Evleri ve Hayat Denen Sundurma

Kerpiç, toprakla samanın karıştırılıp güneşte kurutulmasıyla yapılırdı; evlerin bütün odaları önde "hayat" denen sundurmaya açılırdı. Kapı ve pencere çerçeveleri mavi ya da yeşile boyanırdı. 1980'lerde betonarme ev yola sıfır yapılınca eski kerpiç ev arsanın ortasında kaldı ve dama çevrildi.

Demirtepe Koruganları: Boğaz Savunmasından Kalan Betonarme Sığınaklar

Koruganlar, İkinci Dünya Savaşı öncesinde Genelkurmay'ın yürüttüğü tahkimat programından kalma betonarme savunma yapılarıdır. Demirtepe'dekiler çok anılan Çakmak Hattı'na değil, Çanakkale Boğazı savunmasına aittir. Hiç kullanılmadılar; bugün çoğu doğa içinde, bakımsız durumda.

Köyümün Gündöndüleri: Günür Ener'in 1970 Tarihli Tablosu

Ressam Günür Ener 1941 ile 1950 arasında Demirtepe'de yaşadı, 1970'te köye bir haftalığına döndü ve tabloyu aynı yılın Kasım ve Aralık aylarında yaptı. Merkezinde, köyden çıkan ilk kadın öğretmen olan Kamile Kara var; yanında İbiş Ağa, Zenciye Teyze ve Halit Dayı'nın ailesi duruyor.

Demirtepe'nin Leylekleri: Bir Göç Yolunun Üzerinde

Her bahar Demirtepe'ye leylekler döner; Saffet Yılmaz'ın evinin yanındaki elektrik direğinde yıllardır aynı yuva vardır. Köyün Çanakkale Boğazı'na 1,5 kilometre mesafede olması tesadüf değil: leylekler geniş denizi aşamadıkları için Avrupa ile Afrika arasında bu dar geçidi kullanır.

Demirtepe'de Traktör, Elektrik, Telefon ve Su

Demirtepe'de tarım 1950'lerde traktörle değişti; ilk traktörü ve biçerdöveri emekli Albay Mazhar Bey getirdi. Şebeke elektriği ise çok sonra geldi: 25 Mart 1975 tarihli bir meclis tutanağında köy hâlâ "elektrik tesisine başlanılacak köyler" listesindedir. Telefon 1992'yi buldu.

Demirtepe'nin Altındaki Katmanlar: Lysimakheia, Kardia ve Miltiades'in Duvarı

Demirtepe'nin bulunduğu topraklar antik çağda yoğun bir yerleşim bölgesiydi. Köyün iki kilometre yanındaki Bolayır'da MÖ 309'da kurulan Lysimakheia, batı kıyısında ise Kardia yer alıyordu. Bolayır'da bulunan otuz satırlık bir yazıt, Lysimakheia'nın tam yerini kesinleştirmiştir.

Demirtepe'de Köy Kapanı: Kim Zarar Verdi, Kim Ödeyecek

Ekili tarlaya giren hayvan yakalanır, köy kapanına götürülürdü. Sahibi belliyse ihtiyar heyeti zararı hesaplar, tazminatı tarla sahibine ödetirdi; sahibi bulunamazsa hayvan satılır, zarar o parayla karşılanırdı. Kapan, eski imam lojmanının arkasındaydı.

Demirtepe İlkokulu ve 1983 Kaymakamlık Bahar Kupası

1983'te Demirtepe İlkokulu öğrencileri Kaymakamlık Bahar Kupası'na katıldı. Formaları yoktu; aylarca biriktirdikleri parayla Gelibolu'dan tek takım siyah-beyaz forma aldılar. Önce Gelibolu'nun köklü okullarını, sonra Çanakkale'nin güçlü takımlarını geçip il ikincisi oldular.

Demirtepe'nin On Dört Bakkalı: Adları ve Yerleri

Demirtepe'de bir zamanlar on dört bakkal vardı. Çoğu, köyde askerî birliğin bulunduğu dönemde açıldı ve dağılımları da ona göreydi; birlik çekilince birer birer kapandı. Bu yazı, dükkânların adlarını ve yerlerini kayda geçiriyor. Bugün yalnızca biri açık.

Demirtepe Köy Okulu: 1942'de Açılan Bir Okulun Hikâyesi

Demirtepe köy okulu 1942'de, askerî birliğin köye konuşlandığı yıl açıldı; birlik hem okulun arsasını aldı hem de inşaatına destek verdi. Öğretmen yetersizliği yüzünden sınıfların birleştirildiği bu okulun eski binası bugün ayakta değildir.

Kışın Kazılan Çukur, Yazın Dondurma: Tevfik Hoca'nın Karlığı

Demirtepe'de yaz hazırlığı kışın başlardı. Tevfik Hoca arka bahçesine büyük bir çukur kazar, köyün gençleri kar yağdığında kazma kürekle o çukuru doldururdu. Saman ve toprakla örtülen kar aylarca dayanır, yaz gelince köyün ineklerinden sağılan sütle dondurmaya dönüşürdü.

Pesmet ve Dızmana: Dobruca'dan Gelen İki Tarif

Pesmet kızgın yağda pişirilen bir hamur topu, dızmana ise mayalı hamurdan yapılan fırın böreğidir. İkisi de köyü 1934'te kuran ailelerin Dobruca'dan getirdiği tariflerdendir. Her ikisinin de temeli, köyün kendi ürettiği iki şeydir: tarladan gelen un ve ahırdan gelen süt.

Demirtepe'de Bayram: Ağaçlara Kurulan Salıncaklar ve Gece Şenlikleri

Köyde bayram, koca bir yılın özleminin tek güne sığmasıydı: el öpülen ziyaretler, köyün en büyük ağaçlarına kurulan salıncaklar ve akşamları her gece başka bir evde toplanan şenlikler. Genç kızlar ve kadınlar darelerle türkü söyler, oynardı. Cahide Dursun Akbaş'ın hatıraları.

Demirtepe'de Hıdrellez: Niyet Çömleği ve Gül Fidanı

Demirtepe'de Hıdrellez mayıs başında köy çamlığında kutlanır. Kutlamanın merkezinde niyet çömleği vardır: herkes suya dayanıklı küçük bir eşya koyar, çömlek örtüyle kapatılıp açmamış bir gül fidanının altına gömülür, sabah kırmızı örtülü bir kız çocuğu açar ve her eşya için bir mani okunur.

Köyün Paytonu ve Gelibolu'ya Giden Yol

Köyden Gelibolu'ya gitmek için önce Bolayır'a yürümek gerekirdi. Kadir Dursun, at arabasını paytona çevirerek köyün hem yolcusunu hem yükünü taşıdı; bakkalların malı da onunla geldi. Fehim Demiralay'ın otobüsü çalışmaya başlayınca payton devri kapandı.

Demirtepe'nin Dekovil Hattı: Terk Edilmiş Raylarda Çocukluk

İkinci Dünya Savaşı öncesinde Trakya'da askerî hazırlıklar için dar hatlı bir demiryolu kuruldu; kömürlü trenler Evreşe'deki taş ocaklarından birliklere malzeme taşıdı. Amerikan yardımıyla gelen kamyonlar işi devralınca raylar terk edildi ve vagonlar köy çocuklarının oyun alanı oldu.

Demirtepe'de 1862 Numaralı Parsel: 1. ve 3. Derece Arkeolojik Sit Alanı

Demirtepe köyündeki 1862 numaralı parsel, Çanakkale Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 29 Mayıs 2023 tarih ve 8950 sayılı kararıyla arkeolojik sit alanı olarak tescillendi. Alan tek bir dereceye değil, 1. ve 3. dereceye ayrıldı; kullanma şartları 17 Ağustos 2023 tarihli kararla belirlendi.

Geleneksel Şalvar Gecesi: Demirtepe'nin Yeni Geleneği

Şalvar Gecesi, Demirtepe'de Kurban Bayramı'nın üçüncü günü akşamı düzenlenir. Kadınlar renkli şalvarları, simli elbiseleri ve altın takılarıyla katılır; gece boyunca yöresel müzik eşliğinde oynanır. Tarih tesadüf değil: bayramın üçüncü günü, köye dönenlerle nüfusun en kalabalık olduğu andır.

Demirtepe Köyü: Kuruluşu, Tarihi ve Bugünü

Demirtepe, Çanakkale'nin Gelibolu ilçesinde, 1934'te Romanya'nın Silistre iline bağlı Nozharevo (Masutlar) köyünden gelen ailelerin kurduğu bir Trakya köyüdür; adı 1936'da Çanakkale Umumî Meclisi kararıyla resmen konmuştur. Köyün ilk kışı, 1935 Kasımı'nda Son Posta'da yayımlanan röportajlarda ayrıntısıyla kayıtlıdır.

Gelibolu'nun İncisi: Eyyüb Sabri Osmanoğlu'nun 2005 Tarihli Yazısı

Köyün damadı Eyyüb Sabri Osmanoğlu, otuz dört yıl boyunca gidip geldiği Demirtepe'yi 2005 dolaylarında Gelibolu Ay Yıldız gazetesinde anlattı: köyün suyu, bir dönümlük bahçeli parselleri ve yıkmayıp tamir ettiği kerpiç ev. Yazı olduğu gibi korunmuş, sonuna yazarın aynı dönemde gönderdiği şiir eklenmiştir.