On dört bakkal ne anlama geliyor?

1935'te köyde 54 hane vardı. Bu ölçekte bir köyün on dört bakkalı olması normal değildir.

Açıklama, köyde 1942'de konuşlanan askerî birliktir. Tümen ve alay köye yerleştiğinde nüfus katlandı; bakkallar bu talebe göre açıldı ve stratejik noktalara dağıldı.

Aynı dönemi anlatan kayıt, sonunu da bildiriyor: 1965'ten sonra asker sayısı azalınca “köydeki esnaflar, yani bakkallar, terziler ve ayakkabıcılar iş yapamaz hale gelerek dükkânlarını kapattı ve Gelibolu'ya taşındı.” Askerî birlik yazısı

Yani aşağıdaki liste, büyük ölçüde bir garnizon ekonomisinin kaydıdır.

Bu listedeki tanıdık adlar

Bakkal sahiplerinden dördü, arşivin başka yazılarında da karşımıza çıkıyor.

Özcan Türk. Köy okulu yazısında adı verilmeden anılan “rahmetli Özcan abi” budur. Teneffüslerde çocuklar birkaç kuruşla bisküvi ve gazoz almaya onun dükkânına koşardı. Köy okulu yazısı

Mustafa Altıntaş. Aynı yazıda okulun arkasındaki kestirme yoldan gidilen ve herkesin “market” dediği dükkânın sahibi. Bugün hâlâ açık.

Şevki Yılmaz. 1992'de köye çevirmeli telefon geldiğinde bakkalı köyün iletişim merkezi oldu; yıllarca santral ve postane işlevi gördü. Modernleşme yazısı

Ahmet Ersöz. Namıdiğer Ahmet Ağa. Köye ikinci traktörü getiren, biçerbağlar ve sabit batözle üretimi ilerleten kişidir.

Fehim Demiralay: bakkal ve otobüsçü

Caminin altındaki arsada bakkallık yapan Fehim Demiralay, aynı zamanda köyün ulaşımını değiştiren kişidir: onun otobüsü çalışmaya başlayınca Kadir Dursun'un payton devri kapandı. Payton yazısı

Demiralay adı arşivde dördüncü kez geçiyor. 1935 tarihli bir gazete röportajında çeşme başında ölen “Rafi'nin öküzü”nden söz edilir; 1947'de cami arsasının bir bölümü Rafi Demiralay'ın bahçesinden alınmıştır.

Bakkalın caminin altındaki arsada olması da bu yüzden ilgi çekicidir: aile aynı çevrede oturuyordu.

Raflara mal nasıl geliyordu?

Köyde on dört bakkal varken, malın Gelibolu'dan taşınması başlı başına bir işti.

Bu işi uzun yıllar Kadir Dursun'un paytonu gördü. At arabasını paytona çeviren Kadir Dursun, köyün hem yolcusunu hem yükünü taşıdı; bakkalların malı da onunla geldi.

Yani bu listedeki dükkânların raflarını dolduran tek düzenli bağ, bir at arabasıydı. Payton yazısı

Bu liste bir haritadır

Dükkânların yerleri, bugün ayakta olmayan evlere göre tarif edilmiştir: “Tahsin'in ev yeri”, “Saffet'in evinin köşesi”, “Osman Tahan'ın ev yeri”, “Bayırköylülerin bahçesi”.

Bu tarifleri çözebilecek insanlar köyde hâlâ var. On yıl sonra olmayabilir.

Listenin bir köy krokisi üzerine işaretlenmesi, arşivde yapılabilecek en somut çalışmalardan biridir. Aynı kroki köy kapanının, eski okulun ve eski imam lojmanının yerini de gösterebilir.