Demirtepe'nin Dekovil Hattı: Terk Edilmiş Raylarda Çocukluk

Güncelleme Tarihi: 4 Kasım 2024 - 23:29

İkinci Dünya Savaşı öncesinde Trakya'da askerî hazırlıklar için dar hatlı bir demiryolu kuruldu; kömürlü trenler Evreşe'deki taş ocaklarından birliklere malzeme taşıdı. Amerikan yardımıyla gelen kamyonlar işi devralınca raylar terk edildi ve vagonlar köy çocuklarının oyun alanı oldu.

Demirtepe'nin Dekovil Hattı: Terk Edilmiş Raylarda Çocukluk

Anlatan: Remzi Başarız
Dönem: 1930'ların sonu – 1950'ler
Konu: Trakya'daki askerî Dekovil hattı ve terk edilişi
Kaynak: Sözlü tanıklık. Anlatıcının kendi çocukluk hatıraları.

İkinci Dünya Savaşı'ndan hemen önce Trakya'da askerî hazırlıklar için kurulan dar hatlı bir demiryolu, taş ocaklarından birliklere malzeme taşıdı. Trenler işlevini yitirince raylar ve vagonlar yerinde bırakıldı. Köy çocukları için bu terk edilmiş hat, yıllarca bir oyun alanı oldu.

Bu sayfada gri zeminli kutular demirtepe.net tarafından sonradan eklenmiştir. Anlatıcının sözlerine ait değildir; arşiv kayıtlarıyla karşılaştırma ve açıklama amacı taşır.

Hattın Kuruluşu

İkinci Dünya Savaşı başlamadan hemen önce Trakya'da askerî birliklerin hazırlıkları hız kazanmıştı. Askerler için yeni barınaklar inşa edilirken, malzemelerin ve özellikle taşların taşınması için bir demiryolu yapımına karar verildi.

Hat, Evreşe sapağının karşısındaki tepelerde, taş ocaklarının bulunduğu alandan başlıyordu. Kavak Köyü'ndeki derenin üzerinden geçiyor, Koruköy'den dönerek Bolayır'a doğru uzanıyordu.

Bugün derenin içinde hâlâ görülebilen köprünün temel kazıkları, geçmişin izlerini sessizce taşımakta.

“Dekovil” ne demek?

Ad, Fransız mühendis Paul Decauville'den gelir. 1875'te geliştirdiği sistem, önceden hazırlanmış ray parçalarının sökülüp taşınabilmesine ve kısa sürede yeniden kurulabilmesine dayanıyordu.

Normal demiryolundan dar olan bu hatlar, sabit bir güzergâh gerektirmediği için şantiyelerde, madenlerde ve özellikle askerî amaçlarla yaygın kullanıldı. Türkçeye “dekovil” olarak yerleşen sözcük, dar hatlı taşıma demiryolunun genel adı hâline geldi.

Kömür Dumanı ve Taş Yüklü Vagonlar

Gelibolu'ya ulaşan bu demiryolu, askerlere ekmek sağlayan fırınlar, trenlerin bakım atölyeleri ve cephane taşıyan vagonlarla donatılmıştı.

Küçük ama güçlü kömürlü trenler, arkalarına eklenmiş bir kömür vagonu ve birkaç yük vagonuyla çalışırdı. Evreşe'den aldıkları taşları ve diğer malzemeleri birliklere taşırlardı.

Dekovil hattı, askerî hazırlıkları hızlandırırken köy halkının hayatına da dokunmuştu.

Neden demiryolu? 1935'te bölgede yol yoktu

Bu hattın kurulmasının sebebi, Trakya'nın karayolu durumu düşünülünce anlaşılır hâle gelir.

Son Posta muhabiri Naci Sadullah, 1935 Kasımı'nda bölgeyi gezdiğinde yolları en çok şikâyet ettiği konu olarak yazmıştı. Bir arabacı ona, sel götüren Keşan köprüsünün yeniden yapılmasını altı ay bekledikten sonra köylülerin dereyi taşla toprakla doldurduğunu, oraya “Sırat Köprüsü” dediklerini anlatır. Kış bastırınca “at, araba değil, günahsız koyun bile geçemez” oradan.

Birkaç yıl sonra ordunun ağır taş yükünü karayoluyla değil demiryoluyla taşımayı seçmesi, bu tabloyla örtüşür. O röportaj arşivde

Trenlerin Sonu

Demiryolu zamanla önemini kaybetti. Amerikan yardımıyla ordumuza GMC marka araçlar geldikten sonra trenlerin görevi sona erdi.

Şimendiferler kaldırıldı. Raylar ve vagonlar terk edildi.

Aynı kamyonlar katırları da işsiz bıraktı

Trenleri gereksiz kılan dönüşüm, köydeki askerî birliğin hayvanlarını da etkiledi. Remzi Başarız'ın bir başka anlatısında, Kore Savaşı sonrası gelen askerî yardımlarla birliklerin mekanize olmaya başladığı ve katırlara duyulan ihtiyacın ortadan kalktığı belirtilir.

Dekovil hattı da, sırtında ağır makineli tüfek taşıyan katırlar da aynı sebeple tarihe karıştı. Askerî birlik yazısı

Anlatının zamanı

Remzi Başarız'ın kendi çocukluk hatıraları 1950'li yılları kapsar.

Yani terk edilmiş vagonlarla oynadığı dönem, hattın kapanmasından sonraki yıllardır. Hattın kurulduğu ve çalıştığı yıllar ise kendi tanıklığından öncedir.

Çocukların Ray Serüveni

Terk edilmiş vagonlar, köy çocukları için yeni bir eğlence alanıydı.

Yolun yüksek kısmına itip sonra üzerine atlayarak kaymak, en büyük eğlenceydi. Kömür ve taş kokan bu eski vagonlarda rüzgârla yarışırken, acil durumlarda fren kolunu çevirerek yavaşlarlardı.

Tekerlekleri uzun süre yağmur altında kalan vagonların paslanması ise onları durduramazdı. Köyün usta çözümcüsü Bircan Baydır, tekerlekleri hareket ettirmenin bir yolunu bulmuştu.

Gelibolu'ya Ulaşan Son Trenler

Gelibolu'ya kadar uzanan hat, deniz kenarına paralel ilerler ve sahilde son bulurdu.

Bugün artık ne kömür dumanıyla çalışan trenler ne de köprünün üzerindeki vagonlar var. Ancak köy sakinlerinin hafızasında hâlâ o kömürlü trenlerin sesi yankılanıyor.

Demirtepe'nin çocukları için bu terk edilmiş raylar, tarihin izlerini taşıyan bir oyun alanıydı. Savaşın gölgesinde geçen çocukluklarının birer şahidiydi.

Geriye ne kaldı?

Anlatıya göre bugün yerinde görülebilecek tek somut iz, Kavak Köyü yakınındaki derede duran köprü temel kazıklarıdır.

Hattın güzergâhı, taş ocaklarının yeri ve Gelibolu'daki son noktası saha çalışmasıyla haritalanabilir. Bu, köy tarihine dair yapılabilecek somut çalışmalardan biridir.

Teşekkür. Bu yazının hazırlanmasında değerli bilgi ve deneyimlerini paylaşan Remzi Başarız'a teşekkür ederiz.

Not. Metin sözlü tanıklığa dayanır. Tarihler ve adlar anlatıcının hatırladığı biçimde aktarılmıştır.

Köyün ilk yıllarına dair gazete kayıtları için: Demirtepe Basın Arşivi

YORUMLAR 0

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!

İlgili Haberler