Bu fotoğraf ne gösteriyor?

Fotoğraf 1943 yazında Erdek'te çekilmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi, Alparslan Türkeş'in Gelibolu'dan sonra Balıkesir Edincik, Erdek ve Marmara adasında görev yaptığını kaydeder.

Yani ailesi, görev yaptığı yere gelip onunla vakit geçirmektedir. Beş yıl sonra Gelibolu'da olanın da aynı şey olduğu düşünülürse, babasının 1948'de bölgede bulunma sebebi bu alışkanlıkla açıklanabilir.

Fotoğraf, o hâlde yalnızca bir aile hatırası değil; bir alışkanlığın kaydıdır.

Mezar taşındaki tarihler ne söylüyor?

Taştaki 1887 – 1948 tarihleri, vefat ettiğinde 61 yaşında olduğunu gösterir.

Bu, oğlunun doğum yılıyla da tutarlıdır: Alparslan Türkeş 1917'de doğduğuna göre babası otuz yaşındayken dünyaya gelmiştir.

Takvim sorusu. 1887'nin eski takvimlerden biri olma ihtimali yoktur. Hicrî takvimde 1887 henüz gelmemiştir; rumî takvim ise 1926'da 1341 yılında sona ermiş, 1887'ye hiç ulaşmamıştır. Ayrıca harf devrimi 1928, takvim değişikliği 1926 olduğuna göre 1948 tarihli bir mezar taşı zaten Latin harfleriyle ve miladi takvimle yazılır. Yine de merak edilirse: hicrî 1304 ve rumî 1303, miladi 1887'ye denk gelir.

Baba mı, oğul mu askerlik yapıyordu?

Köy anlatısı, Ahmet Hamdi Türkeş'in Bolayır'da askerlik görevi yaparken hastalandığını söyler. Mezar taşındaki tarihler bunu mümkün kılmaz: 1887 doğumlu biri 1948'de altmış yaşındadır.

Yapılan araştırmaya göre en tutarlı açıklama, baba ile oğulun Gelibolu hikâyelerinin birbirine karışmış olmasıdır.

Belgelenen: Alparslan Türkeş 1948'de Gelibolu'da subay olarak görevlidir. Akademik bir çalışmada bu açıkça kayıtlıdır:

Türkeş'in Gelibolu'da görevli olduğu 1948 yılında Genelkurmay tarafından ABD'ye eğitim için subay gönderme kararı alınır.

Kaynak: Fatih Furkan Alpdoğan, “Alparslan Türkeş: Bir Lider Portresi ve Teori Olarak Demokratik Milliyetçilik”, Sosyolojik Düşün, 7 (1), 2022, s. 1–31. Bilgi, Osman Cengiz'in Alparslan Türkeş ve Dokuz Işık (İstanbul: Bilgeoğuz, 2015, s. 61) adlı çalışmasına dayandırılmıştır.

Muhtemel olan: Ahmet Hamdi Türkeş, Gelibolu'da görev yapan oğlunu ziyarete gelmiş, burada hastalanmış ve vefat etmiştir. Bu açıklama eldeki bütün tarihlerle uyuşur.

Aile nerede yaşıyordu? Aynı çalışmaya göre Türkeş ailesi 3 Haziran 1933'te Limasol'dan İstanbul'a göç etmiştir. Yani 1948'de Ahmet Hamdi Bey İstanbul'da yaşıyordu; Gelibolu'da bulunmasının sebebinin oğlunu ziyaret olması bu bilgiyle de örtüşür.

Kimlik doğrulaması. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Alparslan Türkeş maddesi babayı doğrudan adlandırır: “Babası Koyunoğlu ailesinden Tuzlalı Ahmed Hamdi Bey, annesi Fatma Zehra Hanım'dır.”

Yani Demirtepe mezarlığında yatan kişi Kıbrıs'ın Tuzla kasabasından, Koyunoğlu ailesinden Ahmed Hamdi Bey'dir. Köy anlatısının onu “Anadolu'nun kuru havasına alışkın” diye tarif etmesi bu bilgiyle bağdaşmaz.

Kaynak: Atilla Çetin, “TÜRKEŞ, Alparslan”, TDV İslâm Ansiklopedisi, EK-2. cilt, Ankara 2019, s. 615–616.

İki kaynak, iki Gelibolu tarihi

Alparslan Türkeş'in Gelibolu'da görev yaptığı iki farklı dönem olarak geçer.

TDV İslâm Ansiklopedisi, 1940 başındaki evliliğinin hemen ardından Gelibolu'da 58. Piyade Alayı 5. Bölük komutanlığına tayin edildiğini, sonra Balıkesir Edincik, Erdek ve Marmara adasında görev yaptığını yazar. Bu, kariyerinin başındaki dönemdir.

Alpdoğan'ın çalışması ise 1948'de Gelibolu'da görevli olduğunu belirtir.

İkisi birbirini yalanlamaz. Ansiklopedi maddesi 1945–1955 arasındaki görev yerlerine hiç değinmez; o yılları “1945'te beraat etti ve tekrar ordudaki görevine başladı, 1955'te Harp Akademisi'nden mezun oldu” diye özetler. Yani 1948'de nerede olduğu ansiklopedide yazmaz.

Demirtepe mezarlığındaki 20 Ocak 1948 tarihli mezar, bu boşluğa düşen bir kayıttır.

Bu, ziyaretin anlamını da değiştiriyor

Eğer Alparslan Türkeş babasının vefatı sırasında Gelibolu'da görevliyse, defin işlemleri büyük ihtimalle onun bulunduğu bir dönemde yapılmıştır.

Yıllar sonraki geliş, o hâlde ilk kez mezarı görmek değil, bir kez bulunduğu yeri yeniden bulmak içindir. Köy mezarlığında sade bir taş, aradan geçen yıllar ve değişen çevre, kendi babasını gömdüğü yeri bile tanınmaz kılmıştır.

Salih Esendir'in yaptığı iş bu açıdan bakılınca daha da anlamlıdır.

Alparslan Türkeş kimdir?

1917'de Lefkoşa'da doğdu. Ailesi 1933'te İstanbul'a yerleşti. Kara Harp Okulu'ndan mezun oldu ve subay olarak görev yaptı.

27 Mayıs 1960 darbesini gerçekleştiren Milli Birlik Komitesi'nde yer aldı; komiteden çıkarıldıktan sonra bir süre yurt dışında görevlendirildi. 1965'te Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nin genel başkanı oldu, parti 1969'da Milliyetçi Hareket Partisi adını aldı.

1975–1978 arasındaki Milliyetçi Cephe hükümetlerinde başbakan yardımcılığı yaptı. 12 Eylül 1980 darbesinden sonra tutuklandı ve yargılandı. 1997'de vefat etti.